ภาพฝีมือตัดกระดาษของจีน
中国国际广播电台
 

ใในช่วงวันตรุษจีน ในเขตชนบทท้องถิ่นต่างๆของจีนล้วนมีประเพณีปิดภาพฝีมือตัดกระดาษไว้บนหน้าต่าง ประตู หรือโต๊ะหนังสือเป็นต้น เพื่อสร้างบรรยากาศวันงานเทศกาลให้คึกคื้น

ภาพฝีมือตัดกระดาษเป็นศิลปหัตถกรรมพื้นเมืองที่แพร่หลายกว้างขวางที่สุดในจีนชนิดหนึ่ง ปัจจุบัน เป็นการยากที่จะพิสูจน์ว่า ที่ใดเป็นแหล่งต้นกำเนิดของภาพฝีมือตัดกระดาษ มีการเล่าลืออยู่อย่างหนึ่งว่า ภาพฝีมือตัดกระดาษมาจากพิธีศาสนาและพิธีเซ่นไหว้ในสมัยโบราณ คนโบราณใช้กระดาษตัดเป็นรูปสัตว์ และรูปมนุษย์ แล้วเอาไปฝังร่วมกับผู้ตายหรือเอาไปเผาในงานศพ หวังว่า สิ่งของในภาพฝีมือตัดกระดาษเหล่านี้จะเป็นเครื่องสังเวยที่จะอยู่คู่ไปกับผู้ตาย แต่ว่า เมื่อถึง1000ปีก่อน ภาพฝีมือตัดกระดาษกลายเป็นว่า ถูกนำไปใช้ในการประดับหรือตกแต่งเสียส่วนมาก ผู้หญิงในสมัยราชวงศ์ถังก็เคยใช้ภาพฝีมือตัดกระดาษทำเป็นเครื่องประดับศีรษะ และมีประเพณีตัดกระดาษเป็นรูปผีเสื้อต้อนรับฤดูใบไม้ผลิ ถึงสมัยราชวงศ์ซ่งในศตวรรษที่12 มีคนใช้ภาพฝีมือตัดกระดาษตกแต่งของขวัญ หรือปิดไว้บนหน้าต่าง ประตู ผนัง กระจกและโคมไฟเป็นต้น และเริ่มปรากฏช่างตัดกระดาษมืออาชีพขึ้น ภ

ภาพฝีมือตัดกระดาษจะทำด้วยมือทั้งหมด หากเป็นผู้สมัครเล่น มีกรรไกรอันหนึ่งและกระดาษแผ่นหนึ่งก็สามารถฝึกหัดฝีมือตัดกระดาษเป็นศิลปหัตถกรรมได้ ส่วนผู้ที่เป็นช่างมืออาชีพ ก็ต้องการกรรไกรและมีดขนาดต่างๆหลายสิบเล่ม และสามารถตัดกระดาษแผ่นเดียวหรือหลายแผ่นด้วยกัน หากเป็นภาพลายที่ง่ายๆ ก็ตัดได้ทันที ถ้าเป็นภาพที่สลับซับซ้อน มักจะพิมพ์ตัวอย่างไว้บนกระดาษ แล้วเลือกเอากรรไกรและมีดจากหลายสิบเล่มลงมือตัดกรอบภาพก่อน ซึ่งจะผิดแม้แต่นิดเดียวก็ไม่ได้ เพราะถ้าผิดส่วนใดส่วนหนึ่งก็จะมีผลทำให้ส่วนที่เหลือใช้ไม่ได้

ภาพฝีมือตัดกระดาษจะมีเนื้อหาหลากหลาย มีทั้งดอกไม้วิหคนกน้อย ปลา สัตว์ขนาดเล็ก บุคคลในนิทานที่เล่าลืบกันมาในพื้นเมืองหรือบุคคลในหนังสือวรรณคดีสมัยโบราณ หน้ากากงิ้วปักกิ่งเป็นต้น อะไรก็ได้ เพราะความเคยชินในชีวิตประชาชนและรสนิยมในท้องถิ่นต่าง ๆ ทั่วประเทศจะแตกต่างกัน ภาพฝีมือตัดกระดาษจึงมีเอกลักษณ์แตกต่างกันไป ทางภาคเหนือจะมีลักษณะออกไปทางเข้มแข็งมีพลังและมีขนาดค่อนข้างใหญ่ ส่วนทางภาคใต้ จะมีลักษณะละเอียดประณีต และสวยงาม แต่ไม่ว่า เนื้อหาอะไร ก็ต้องพิถีพิถันและสมจริงมีชีวิตชีวา

ในอดีต ชนบทของจีน พอถึงช่วงเวลานอกฤดูกาลทำนา บรรดาผู้หญิงมักจะนั่งล้อมวงตัดกระดาษ นับว่าเป็นฝีมือศิลปหัตถกรรมชนิดหนึ่งของผู้หญิงทุกคน แต่พร้อม ๆ กับวิวัฒนการทางสังคมที่ก้าวหน้าไปเรื่อย ๆ ผู้ที่สนใจฝีมือตัดกระดาษนับวันน้อยลง แต่ยังคงมีคนส่วนน้อยที่ประกอบอาชีพตัดกระดาษเช่นเดิม ปัจจุบัน จีนมีโรงงานผลิตภาพตัดกระดาษ และมีสมาคมศิลปะฝีมือตัดกระดาษแห่งชาติ จัดการแสดงและกิจกรรมแลกเปลี่ยนเป็นประจำ และนำเอาภาพกระดาษชิ้นยอดเยี่ยมไปพิมพ์เป็นหนังสือหัตถกรรมศิลป์ ศิลปะด้านอื่น ๆ ก็มักจะใช้ลีลาแบบภาพตัดกระดาษทำเป็นภาพประกอบตกแต่ง เช่นในหน้าปกหนังสือภาพสำหรับเด็ก ภาพศิลปะสำหรับแต่งเวทีแสดง การพาดหัวหนังสือพิมพ์ ภาพศิลปะทั้งภาพยนตร์และโทรทัศน์เป็นต้น ก็ล้วนได้เห็นศิลปะจากภาพฝีมือตัดกระดาษไม่น้อยทีเดียว