เพลงฉางเตี้ยว ของชนชาติมองโกเลียแพร่หลายอยู่ทางภาคเหนือของเขตปกครองตนเองมองโกเลียในและประเทศมองโกเลีย เปี่ยมด้วยเอกลักษณ์ของวัฒนธรรมเร่ร่อนซึ่งเป็นวัฒนธรรมประจำท้องถิ่น มีท่วงทำนองที่สบายๆ ไม่เร่งร้อน และเปิดเผย ส่วนใหญ่พรรณนาถึงม้า ทุ่งหญ้า ท้องฟ้า และทะเลสาบ องค์การยูเนสโกจัดเพลงฉางเตี้ยว เป็นตัวแทนมรดกที่จับต้องไม่ได้และมุขปาฐะของมนุษย์เมื่อปี 2005 รายการวันนี้ ขอเสนอสารคดีเรื่อง เพลงฉางเตี้ยว ของชนชาติมองโกเลียค่ะ

ท่านผู้ฟังคะ เสียงเพลงที่ยาว แผ่วเบา และมีจังหวะที่อิสระเสรีนี้ให้รู้สึกความ กว้างไกล และเปล่าเปลี่ยว นี่ก็คือมนต์เสน่ห์ของเพลงฉางเตี้ยวที่มีมานานกว่า 1000 ปีแล้ว ซึ่งเกี่ยวพันถึงทุ่งหญ้า และการใช้ชีวิตเร่ร่อนของชนชาติมองโกเลียอย่างใกล้ชิด สะท้อนให้เห็นถึงประวัติศาสตร์ จิตใจ และอุปนิสัยของชนชาติมองโกเลีย ในจีน ชาวชนชาติมองโกเลียมีประชากรกว่า 5 ล้าน 8 แสนคน ในจำนวนนี้ ร้อยละ 70 อาศัยอยู่ในเขตปกครองตนเองมองโกเลียใน ที่เหลืออาศัยอยู่ในเขตหนิงเซี่ย มณฑลเหอเป่ย เหอหนาน

เสฉวน และมณฑลอื่นๆ อีก 22 มณฑล

นายหมั่น ตูฟู นักวิจัยสถาบันวิทยาศาสตร์สังคมเขตปกครองตนเองมองโกเลียในกล่าวว่า "เพลงฉางเตี้ยวบรรยายถึงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติเป็นสำคัญ ในทุ่งหญ้าอันกว้างใหญ่ นอกจากกระโจมแล้ว ไม่มีอะไรที่จะแยกผู้คนให้ออกห่างจากธรรมชาติ การเปรียบเทียบและการพรรณนาโวหารของเพลงฉางเตี้ยวค่อนข้างอิสระเสรี ไม่มีขอบเขตจำกัด แล้วแต่ความรู้สึกนึกคิดและความเข้าใจของผู้คน"

ทุ่งหญ้ารัฐ วูจูมู่ชิน ทางเหนือเขตปกครองตนเองมองโกเลียในเป็นแหล่งกำเกิดของเพลงฉางเตี้ยว ขณะนี้ที่นั่น มีเพลงฉางเตี้ยวประเภทมุขปาฐะกว่า 200 เพลงที่ยังแพร่หลายกันอยู่ ไม่ว่าผู้เฒ่าหรือเด็กเล็กล้วนสามารถร้องเพลงฉางเตี้ยวได้

อีลาถ่า เป็นชาวปศุสัตว์จากทุ่งหญ้ารัฐ วูจูมู่ชิน เขากับภรรยาอาศัยอยู่บนทุ่งหญ้าอันสวยงามนี้เป็นเวลาหลายสิบปีมาโดยตลอด เหมือนกับชาวปศุสัตว์คนอื่นๆ อีกมากมาย ทุกเช้า อีลาถ่าจะเริ่มชีวิตวันใหม่ด้วยการขี่ม้าไปเลี้ยงสัตว์และร้องเพลงฉางเตี้ยว ซึมซาบจนเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตเขา เขากล่าวว่า " พ่อแม่ของผมร้องเพลงฉางเตี้ยวได้ดี ผมจึงหัดร้องเพลงจากพวกเขา ตอนอายุ 13-14 ปี ผมก็ร้องได้ดีแล้ว ถึงเทศกาลต่างๆ หรือมีกิจกรรมการเฉลิมฉลองสำคัญๆ เรามักจะร้องเพลงฉางเตี้ยวกัน ตอนที่ผมไปเลี้ยงแพะ ผมก็จะร้องเพลงฉางเตี้ยวเช่นกัน"

เพลงฉางเตี้ยวมีเนื้อเพลงน้อยแต่มีท่วงทำนองหลากหลาย จะลื่นไหลไปค่อนข้างเนิบเนือยและมีอิสระเสรี บรรยายเรื่องต่างๆ โดยเฉพาะโดดเด่นในการสะท้อนอารมณ์ความรู้สึกของผู้คน เมื่อเสียงเพลงฉางเตี้ยวดังขึ้น จะให้รู้สึกว่า ทุกสิ่งทุกอย่างที่อยู่ข้างๆ จะล่องลอยขึ้นไปในอวกาศ เสียงเพลงฉางเตี้ยวสามารถเข้าถึงส่วนลึกของวิญญาณได้ ซึ่งเสมือนลมที่พัดพริ้วกลางทุ่งหญ้า สามารถดึงดูดใจผู้คนให้หวนกลับคืนสู่ทุ่งหญ้าอย่างเด็ดเดี่ยว นายวู หลันจี๋ ศาสตราจารย์มหาวิทยาลัยชนชาติส่วนกลางกล่าวว่า "เพลงฉางเตี้ยวเป็นดนตรีที่หลั่งไหลในเลือดของชาวมองโกเลีย เป็นสัญลักษณ์ของชนชาติมองโกเลีย กล่าวได้ว่า เพลงฉางเตี้ยวไม่เพียงแต่เป็นเพลงเท่านั้น หากยังเป็นวิถีการดำรงอยู่ของชาวปศุสัตว์ อีกทั้งเป็นส่วนหนึ่งของการใช้แรงงานและการผลิตของชาวปศุสัตว์ด้วย ถ้าไม่มีเพลงฉางเตี้ยว คนเพียงคนเดียวไม่สามารถดำรงอยู่โดยลำพังกลางทุ่งหญ้าอันกว้างใหญ่ไพศาลได้ และไม่สามารถทำใจให้สงบเย็นได้"