เมื่อวันที่ 4 ธันวาคมที่ผ่านมา ที่กรุงบากูประเทศอาเซอร์ไบจาน ที่ประชุมคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการสงวนรักษามรดกทางวัฒนธรรมขององค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติหรือยูเนสโกครั้งที่ 8 ประกาศ ให้โครงการ"จูซว่าน"การคิดเลขด้วยลูกคิดของจีนเป็นมรดกโลกทางวัฒนธรรม โดยลูกคิดถือเป็นสิ่งประดิษฐ์อันดับที่ 5 ของจีน รองจาก กระดาษ การพิมพ์ เข็มทิศ และดินระเบิด
เมื่อกล่าวถึงลูกคิดแม้คนจีนรุ่นใหม่จะไม่ค่อยมีประสบการณ์ที่ประทับใจ
ลึ้กซึ้งเหมือนคนรุ่นเก่าก็ตาม แต่สำหรับพวกที่มีอายุ 30 ขึ้นไป ต่างรู้จักและคุ้นเคยกับการใช้ลูกคิดเป็นอย่างดี เพราะสมัยนั้น สำหรับนักเรียนที่เรียนอยู่ในโรงเรียนประถม ต้องเรียนดีดลูกคิดซึ่งเป็นวิชาสำคัญ นอกจากนั้น ที่ร้านขายสินค้าต่างๆไม่ว่าใหญ่หรือเล็ก ช่วงเวลานั้นยังไม่มีเครื่องคิดเลขคือเครื่องคอมพิวเตอร์อะไรเลย พวกนักบัญชีหรือพนักงานขายของร้านต้องใช้ลูกคิดเป็นเครื่องคำนวนมาช่วยทำบัญชีหรือคิดเลข
ลูกคิด เป็นเครื่องคำนวณยุคแรกๆ ของโลก ส่วนใหญ่ทำจากไม้ มีทั้งแบบบาบิโลน โรมัน จีน ญี่ปุ่น แต่ที่รู้จักกันดีและถูกแพร่หลายไปอย่างกว้างไกลก็คือลูกคิดแบบจีน มีชื่อเรียกว่า ซวั่นผาน
ซวั่นผานหรือลูกคิดส่วนใหญ่มีลักษณะเป็นโครงสี่เหลี่ยม และมีรางกั้นแบ่งเป็น 2 ส่วน คือข้างบนกับข้างล่าง ส่วนข้างบนแถวละ 2 ลูก แต่ละแทนค่าเป็น 5 และข้างล่างมีแถวละ 5 ลูก แตละลูกจะแทนค่าเป็น 1 แต่ก็มีบางแบบที่ทำต่างออกไป แถวบนมีลูกคิดลูกเดียว ส่วนแถวล่างมี 4 หรือ 5 ลูก แต่วิธีดีดใช้หลักเดียวกัน และลูกคิดส่วนใหญ่มี 9 แถว 11 แถวหรือ 15 แถวตามขนาดของลูกคิด
ปกติ ในขณะที่ยังไม่ได้คำนวณ จะปัดลูกคิดลูกบนให้ติดขอบบน ส่วนลูกล่างก็ชิดกับขอบล่าง เวลาใช้ก็ดีดลูกคิดเข้าหารางกั้นเพื่อแสดงค่าคำนวณได้ อย่างเช่น อยากจะดีดตัวเลข 8 จะใช้นิ้วหัวแม่มือดีดลูกคิดในขอบล่าง 3 ลูกขึ้นไปติดกับรางกั้น แล้วใช้นิ้วกลางดีดลูกคิดในขอบบนลงมา 1 ลูก นั่นก็หมายความว่า 8 ถ้าอยากดีดตัวเลข 5 จะใชนิ้วกลางดีดลูกคิดในขอบบนลง 1 ลูกก็พอแล้ว ถ้าอยากจะดีดตัวเลข 84 จะต้อง 2 แถว ในแถวหลักหน่วยใช้นิ้วหัวแม่มือดีดลูกคิดในขอบล่าง 4 ลูกขึ้นติดกับรางกั้น และในแถวหลักสิบดีด 8 ก็พอแล้ว เวลาใช้คำนวณ ก็ง่าย อย่างเช่น ถ้าอยากจะคำนวน 2+4=6 จะดีดลูกคิด 2 ลูกอยู่ข้างล่างก่อน แล้วดีดลูกคิด 4 เนื่องจากข้างล่างมีลูกคิดแค่ 5 ลูก ดังนั้นต้องดีดลูกคิดข้างบน ซึ่งมีค่าแทน 5 ลงมา 1 ลูก แล้วใช้นิ้วชีดีดลงลูกคิดในขอบล่างลง 1 ลูก แค่นี้ก็สำเร็จ
ลูกคิดวิวัฒนาการมาจากไม้เซียนซึ่งสมัยโบราณใช้ในการเสี่ยงภัย เป็นเครื่องคำนวณเมื่อกว่า 2,000 ปีก่อน เริ่มแรก ใช้เพียงการบวกและลบเท่านั้น ต่อมา ในปลายยุคถังจึงพัฒนามาเป็นการคูณและการหาร เมื่อแพร่หลายได้มากแล้ว ก็มีผู้ค้นคิดสูตรออกมาให้ท่อง จนถึงสมัยราชซ่งเหนือ จึงมีชื่อเรียกว่า ซวั่นผ่านหรือลูกคิดแล้ว แต่ว่า มีนักคณิตศาสตร์ส่วนหนึ่งเชื่อว่า ลูกคิดได้เริ่มใช้ตั้งแต่สมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันออก เพราะในการขุดค้นทางโบราณคดีเมื่อปี 1963 ที่เมืองอี๋หนันของมณฑลซันตงได้ค้นพบสุสานสมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันออกแห่งหนึ่ง ในสุสานมีเห็นภาพฝาผแผนหนึ่ง โดยในภาพจะเห็น คนหนึ่งคุกเข่า ถือลูกคิดกำลังรายงานให้เจ้านายฟัง
