บ้านพักอาศัยเป็นสถาปัตยกรรมพื้นฐานของชาวจีน มีประวัติยาวนานมาพร้อมกับการพัฒนาของประชาชาติจีน สร้างกระจัดกระจายอยู่ตามพื้นที่กว้างใหญ่ไพศาล เป็นสิ่งก่อสร้างพื้นเมืองจีนที่มีมากที่สุด เนื่องจากท้องถิ่นต่าง ๆ มีภาวะแวดล้อมทางธรรมชาติต่างกัน ประกอบกับประเพณีนิยมของชนเผ่าใหญ่น้อยก็ไม่เหมือนกัน บ้านพักของชาวจีนในแต่ละเขตแคว้นจึงมีหลากหลายรูปแบบ

บ้านพักที่มีมาแต่ดั้งเดิมของชาวฮั่นคือ ซื่อเหอย่วน เป็นบ้านชั้นเดียวที่สร้างขึ้นล้อมรอบลานบ้านทั้ง 4 ด้านซื่อเหอย่วนในกรุงปักกิ่งนับเป็นแบบฉบับ มักแบ่งเป็นสองส่วนคือ ลานด้านหน้ากับลานด้านหลัง ห้องทางเหนือในลานด้านหน้า สำคัญที่สุด เป็นสถานที่จัดพิธีต่าง ๆ ในครอบครัวหรือรับแขก มีระเบียงเชื่อมกับห้องต่าง ๆ ในบ้าน ลานบ้านรูป 4 เหลี่ยมมีไม้ใบไม้ดอกปลูกเป็นระเบียบ สวยงามน่าอยู่ บ้านพักในภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือส่วนมากเป็นซื่อเหอย่วนเช่นนี้

บ้านพักในภาคใต้ค่อนข้างแน่นหนา ส่วนใหญ่เป็นตึกมีลานบ้านเล็ก ๆ รูป 4 เหลี่ยมผืนผ้าอยู่ตรงกลาง ล้านบ้านเรียกว่า เทียนจิ่ง

บ้านพักของชาวแคะทางภาคใต้มณฑลฮกเกี้ยน ภาคเหนือมณฑลกวางตุ้งและภาคเหนือเขตกวางสีของจีนเป็นกลุ่มบ้านขนาดใหญ่ ผัง บ้านชนิดนี้มีทั้งทรงกลมและทรง 4 เหลี่ยม มีห้องโถงชั้นเดียวอยู่ตรงกลาง ล้อมรอบด้วยตึก 4 ชั้นหรือ 5 ชั้น เรียกว่า ถู่โหลว บ้านพักชาวแคะในอำเภอโหย่งติ้ง มณฑลฮกเกี้ยนเป็นแบบฉบับของบ้านพักชนิดนี้ อำเภอโหย่งติ้งมีถู่โหลวทั้งทรง 4 เหลี่ยม ทรงกลม ทรง 8 เหลี่ยมและทรงรีกว่า 8000 หลัง สถาปัตยกรรมชนิดนี้มีเน้นการป้องกันเป็นพิเศษ

บ้านพักชนชาติส่วนน้อยก็มีหลายแบบ บ้านพักชาวอุยกูร์ในเขตซินเกียง ทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือมีหลังคาเรียบ กำแพงทำด้วยดิน มี 1 ถึง 3 ชั้น ข้างนอกมีลานบ้าน บ้านพักชาวทิเบตเรื่อกว่าเตียวฝาง สร้างด้วยหิน หลังคาเป็นไม้และมีรูปแบนราบ ชาวมองโกลปกติอยู่กระโจมที่เคลื่อนย้ายได้ ส่วนบ้านพักชนชาติส่วนน้อยต่าง ๆ ทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือของจีนส่วนมากเป็นบ้าน ยกพื้นมีราวสร้างด้วยไม้หรือไม้ไผ่ตามเชิงเขาหรือริมน้ำ ข้างล่างเป็นที่เก็บของ ข้างบนเป็นที่พัก เรียกว่า จู๋โหลว ชาวไตในสิบสองปันนามณฑลยูนนาน ส่วนมากอยู่บ้านชนิดนี้ บ้านพักของชาวม้งและชาวถู่เจียเรียกว่าเตี้ยวเจี่ยวโหลว สร้างตามเนินลาด ค้ำด้วยเสา มีสองชั้นหรือสามชั้น แต่ชั้นที่สามนั้นเตี้ยมาก เป็นที่เก็บธัญญาหาร ไม่ใช่ที่พัก ข้างล่างก็เป็นที่เก็บของหรือคอกเลี้ยงสัตว์

ชาวบ้านบนที่ราบสูงดินเหลืองทางต้นและตอนกลางแม่น้ำเหลืองในภาคตะวันตกเฉียงเหนือของจีน เช่น มณฑลส่านซี กันซู่ เหอหนานและซานซี เป็นต้น มักจะขุดถ้ำตามผาดินเหลืองเข้าไปลึก ภายในก่อด้วยอิฐหรือก้อนหิน ใช้เป็นที่พัก ถ้ำแบบนี้กันไฟ กันเสียงรบกวน หน้าหนาวอบอุ่น หน้าร้อนเย็นสบาย ทั้งประหยัดที่ดินและประหยัดวัสดุในการสร้างด้วย เป็นสถาปัตยกรรมอย่างหนึ่งที่สร้างขึ้นตามสภาพท้องถิ่น

นอกจากนี้ ยังมีเมืองโบราณที่อนุรักษ์ไว้ค่อนข้างดี ในเมืองเหล่านี้ต่างก็มีบ้านพักโบราณเป็นจำนวนมาก เมืองผิงเหยาเมืองโบราณในมณฑลซานซี และเมืองลี่เจียง เมืองโบราณในมณฑลยูนนานถูกองค์การยูเนสโกจัดเข้าในรายชื่อมรดกโลกเมื่อปี 1998

เมืองผิงเหยาเป็นอำเภอเมืองสมัยราชวงศ์หมิงและราชวงศ์ชิงของจีนที่อนุรักษ์ไว้ได้ดีที่สุดในปัจจุบันและก็เป็นแบบฉบับของอำเภอเมืองสมัยโบราณของชาวฮั่นภาคกลาง จนถึงปัจจุบัน กำแพงเมือง ถนนหนทาง ร้านค้าและวัดวาอารามในเมืองนี้ ยังคงอยู่ในสภาพเดิมในขั้นพื้นฐาน เมืองผิงเหยาเป็นตัวอย่างที่ดีที่วิจัยศึกษาการพัฒนา ทางการเมือง เศรษฐกิจ ศิลปวัฒนธรรม การทหารและการก่อสร้างของจีนในประวัติศาสตร์

เมืองลี่เจียงสร้างขึ้นเมื่อสมัยราชวงศ์ซ่งใต้เป็นเมืองหนึ่งเดียวของจีนที่ประสานลักษณะการก่อสร้างของชาวน่าซี ชนชาติส่วนน้อยของจีนกับลักษณะการก่อสร้างของชาวต่างชาติเข้าด้วยกัน จึงมีข้อแตกต่างจากเมืองต่าง ๆ ในภาคกลางของจีนคือ ถนนหนทางในเมืองนี้ไม่เป็นระบบและไม่มีกำแพงเมืองด้วย ทะเลสาบมังกรดำเฮยหลงเป็น แหล่งน้ำสำคัญของเมืองนี้ แยกเป็นธารน้ำสายเล็ก ๆ ไหลเข้าเมืองถึงหน้าบ้านพักทุกหลัง